الگوي سطح بندي جغرافیایی سکونتگاه هاي ناحیه ی کازرون

شهرستان کازرون که در سال 1325 خورشیدی به نقشه ی جغرافیایی استان و کشور افزوده شد. طی این سال ها دگردیسی هایی، چه از دید جمعیتی، و چه از نگاه تقسیمات سیاسی – اداری به خود دیده است؛ که شاید مهم ترین آنها را بتوان جدا شدن بخش نورآباد ممسنی و تبدیل آن به شهرستان در سال 1342 خورشیدی و جدا شدن روستاهای دشت ارژن و بن رود و دیگر روستاهای واقع در این منظومه به بخش ارژن شیراز در سال 1368 نام برد.

کد خبر: ۱۵۶۰۲

تاریخ: ۱۶ مرداد ۱۳۹۵ - ۱۷:۵۷

شهرستان کازرون که در سال 1325 خورشیدی به نقشهی جغرافیایی استان و کشور افزوده شد. طی این سالها دگردیسیهایی، چه از دید جمعیتی، و چه از نگاه تقسیمات سیاسی – اداری  به خود دیده است؛ که شاید مهمترین آنها را بتوان جدا شدن بخش نورآباد ممسنی و تبدیل آن به شهرستان در سال 1342 خورشیدی و جدا شدن روستاهای دشت ارژن و بنرود و دیگر روستاهای واقع در این منظومه به بخش ارژن شیراز در سال 1368 نام برد.

این شهرستان که یکی از کانونهای کشاورزی استان فارس به شماره میآید، با پروای به توانها و گنجایشهای درونی از دیدگاه برنامهریزان چندان توسعهی چشمگیری نداشته است، و شاید بتوان یکی از دلایل این مسئله را نبود شناخت درست از پسکرانههای روستایی شهرستان در رابطه مسائل اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیستمحیطی آنها، و همچنین نبود شناخت درست از رابطهی روستا - شهر، عنوان کرد؛ چراکه در زمان کنونی، زیست شهر، وابسته به پسکرانههای روستایی و زیست روستا، وابسته به ارائه خدمات شهری میباشد؛ و ایندو در یک شبکه یا خوشهی منطقهای به گفتهی مایک داگلاس (جریان افراد، کالا، پول و سرمایه، دادهها و نوآوري و هم چنین الگوهاي تنوعپذیري(سعیدی،1390: 86)) الگوی شبکه منطقهای را به وجود میآورند.

افزون بر آن، نبود دید راهبردی متولیان برنامهریزی و عزل و نصبهای بدون ضابطه در پستهای کلیدی شهرستان را می توان از دیگر علل توسعهی کند شهرستان نام برد. بایستی گفت که، لازمه هر گونه برنامهربزی در هر سکونتگاهی، شاید نخست شناخت همهجانبه از جمعیت ساکن و شاخصهای آن و سپس سطحبندی این جمعیت در یک الگوی فضایی و سلسلهمراتبی از سطح روستا تا سطح کشور میباشد. بنابراین، در این نوشتار، نخست به شناخت تعداد جمعیت ساکن در سطح شهرستان کازرون پرداخته شده و سپس یک نوع سطحبندی فضاییمکانی سکونتگاهی در سطح شهرستان انجام شده است.

همانگونه که در جدول زیر مشاهده میشود، شهر کازرون به جمعیت 89.685 تن بر پایهی سرشماری 1390 ، شهر نخست ناحیهی کازرون شناخته می شود و سپس، شهر قائمیه با 25.355  تن در رتبهی دوم جمعیتی، شهر خشت با جمعیت 9.108 تن رتبهی سوم و شهر کنارتخته با 5.478 تن در رتبهی چهارم جمعیتی و سپس شهربالاده (4.243)، مهرنجان (3.550)، ملایانبار (3.482)، سرمشهد (2.878)، مشتان (2844)، بلیان(2.794)، نودان (2.574)، قلعهی سید(2.425)، بورکی بالا (2.268) و سیفآباد با (2.036) تن در ردههای جمعیتی بعدی قرار دارند.

ردیف

نام سکونتگاه

تعداد

درصد

نوع سکونتگاه

دامنهی نوسان(تن)

مقیاس سیاسی سکونتگاه

1

کازرون

1

35.21

شهر میانی

50-100 هزار

شهری

2

قائمیه

1

9.95

شهر کوچک

25-50 هزار

شهری

3

خشت - کنارتخته

2

5.72

روستاشهر- بزرگ

5-10 هزار

شهری

4

بالاده - مهرنجان - ملایانبار – سرمشهد- مشتان- بلیان – نودان – قلعهی سید – بورکی بالا – سیفآباد

10

11.42

روستاشهر- کوچک

2-5 هزار

شهری - روستایی

5

دوسیران - رشنآباد – دریس - حکیمباشی بالا – کلانی – جره – سمغان – ابوعلی - خیراتآباد برکتک – ناصرآباد - جدولترکی - عرب گاومیشی – دیکانک – چکک - خیرآباد کرونی - تلکوشک - حاجیآباد غوری - ترهدان – خسروآباد - ملایاره – موردک - زرینآباد درهشوری – سیدحسین – کمارج - دادین بالا

25

11.69

روستای بزرگ

1-2 هزار

روستایی

6

جامبزرگی – ابوالحیات – شهبازخانی - باغدشت – بناف – کاسکان - دهپاگاه – انارستان – بیدزرد - نرگسزار فامور – دهنوبوشکان – هلک – عسکرآباد - قلات نیلو – عمویی - بیخک جروق - احمدآباد پلآبگینه - مهبودی پایین – دهنوغوری - تل ابیض - باغستان کندهای - اسلامآباد – سیریزجان – قصرعلی – میدانک - بهرامآباد – زوالی – ایلان - گنجهای – حسنآباد ابوالحسنی - پاپون پایین – پیرسبز - تل گاو-  گرگدان - حاجیآباد موزی

35

9.30

روستای متوسط

500-1000

روستایی

7

بیکوه - تلمیلک – نصیرآباد - امامزاده پیرابوالحسن – گیخ - پاپون بالا – دوان - تل سامان – ناصرآباد - بیبی مهلت - بوشگان دیلمی -  عبدوئی - علیآباد - مظفرآباد - الیاسآباد - احمدآباد دریس – جعفرجن – بورنجان - دهنو انقلاب - بنه سیدمحمدرضا - دشتبرم – قندیل - بنه میرزاعلیاکبر - خرمزار – جدس – گاوکشک - پوزهبادی – مشایخ – شیخی - پلآبگینه – دهنوچمران - حاجیآباد- بازرنگان – چیتی - حسنآباد – جهادآباد - تلشوره - علیآباددتو – جوالیقان – گاوکشک – خدآباد - خواجهجمالی – صدرآباد - حسنآباد پایین - گچخران – گرگنا - تنگچوگان وسطی – شهیدباهنر - تلانجیر – امرآباد - تنگچوگان کشکولی – درونک - محلالدین – شهرنجان – بکک – طالقانی - بورکی بالا – ایازآباد – کمانکشی - حکیمباشی حسینآباد - رستمآباد - اسلامآباد جره – کشاورزی - تلکوهک - زرینکوبه – کنارخشک – دهله - نرگسآباد - تنگچوگان بالا - کوشک باقری - تنگچوگان پایین - تنگ گاو - امامزاده علی - بیدکان

76

9.59

روستای کوچک

200-500

روستایی

8

دیگر سکونتگاهای روستایی

115

16.71

روستای بسیار کوچک

1-200

روستایی

جدول الگوي سطحبندي جغرافیایی سکونتگاههاي ناحیهی کازرون

افزون بر آن، از دیدگاه سازمان فضایی، شهر کازرون با 35.21 درصد جمعیت در رتبهی نخست، قائمیه با 9.95 درصد دوم، روستاشهرهای بزرگ خشت و کنارتخته با 5.72 درصد رتبهی سوم، پساز آن مجموعه روستاشهرهای کوچک بالاده، مهرنجان، ملایانبار، سرمشهد، مشتان، بلیان، نودان، قلعهی سید، بورکی بالا، سیفآباد در رتبهی چهارم با 11.42 درصد و پس از آن مجموعه روستاهای بزرگ با 11.69 درصد، مجموعه روستاهای متوسط با 9.30 درصد، مجموعه روستاهای کوچک با 9.59 درصد و روستاهای بسیار کوچک با 16.71 درصد جمعیت قرار دارند. همچنین بایستی یادآوری کرد تقسیمات سیاسی بر پایهی شهرستان، بخش، دهستان بایسته و برای امور سیاسی است؛ ولی گاها مشاهده شده که نقش دهستانها در این تقسیمات نایده گرفته شده و مردم جهت نیازهای خود به مراکز بخش و شهرستان مراجعه میکنند که عدم تامین این نیازها به وسیله مراکز دهستان، سبب اینگونه روابط شده است.

در پایان یادآوری میگردد با پروای به این نوشتار، دو پیشنهاد راهبردی پایه بایسته است و امیدوارم مورد توجه مسئولین شهرستان قرار گیرد:

1- تقویت نقش اقتصادی، اجتماعی، کالبدی و زیستمحیطی دهستانها، چراکه این مراکز به سبب نقش واسطهای که میان بخش و شهرستان دارند، میتواند سبب توزیع بهینهی این خدمات را داشته باشند و پیشگام جریانات دوسویهی مطلوب روستا و شهر گردند.

2- تسریع خدماترسانی همهجانبه به سکونتگاههای روستایی بسیار کوچک (جمعیت 200-1 تن) شهرستان در چارچوب طرح منظومههای روستایی، چراکه ارزش این روستاها زمانی معین میگردد که 16.71 درصد جمعیت کل شهرستان را به خود اختصاص داده است. در غیر این صورت، با پروای به روند خشکسالیهای کنونی، بایستی شاهد مهاجرفرستی این روستاها به مراکز بزرگتر و دارای خدمات بهتر شهرستان باشیم؛ و پیامد آن، خالی شدن روستاها از سکنه و بهم خوردن تعادل میان آب، خاک و به طور کلی منابع سرزمینی و جمعیت ساکن باشیم.

پینوشت:

1- مرکز آمار ایران، سرشماري عمومی نفوس و مسکن سال 1390

2- تجزیهوتحلیل نگارنده.

*دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامهریزی روستایی، دانشگاه تربیتمدرس تهران

نویسنده: علی پورقیومی*