مردم کازرون و عزاداری امام حسین (ع)

کد خبر: ۱۶۴۲

تاریخ: ۲۰ دی ۱۳۸۷ - ۰۶:۴۱

پیش از حلول ماه محرم

اهالی پیش از حلول ماه محرم، علاوه بر سیاه پوش کردن بقاع متبرکه، مساجد و منازل روضه، تکایا و حسینیه ها، دکان ها و بازار، خودشان نیز لباس مشکی می پوشند و برای امام حسین(ع) و دیگر شهدای کربلا عزادار می شوند و به اصطلاح «پند» می نشینند و تا آخر ماه صفر، از انجام هر گونه مراسم شادی نظیر خواستگاری، آرایش، حنابندان، عقد، عروسی و ختنه سوران خودداری می کنند.

آنها معمولاً از شب 27 ذیحجه مشکی پوش می شوند. هنگام پوشیدن لباس سیاه، اطرافیان به او می گویند: مبارک امام حسین باشد یعنی زنده باشی و هر سال برای امام سیاه پوش بشوی و نیز مصیبتی برایتان پیش نیاید که در سوگ فرو روی و سیاه بر تن کنی. آنان بعد از اتمام ماه صفر، در سه روز آغاز ماه ربیع الاول نیز برای «بابا آدم و ننه حوا» سیاه پوش هستند و بعد از آن لباس سیاه را از تن بیرون می آورند.

زنان نیز نوزاد خود را در اولین محرم بعد از تولد، لباس سبز، در دومین محرم لباس سفید و در سومین محرم لباس مشکی می پوشانند. از سال چهارم به بعد مشکی پوشی بچه ادامه می یابد.

از ده بیست روز پیش از ماه محرم، رهبر و مسوول نوحه خوان ها، تعزیه گردان ها و تعزیه خوان ها را در مسجد یا منزل خود دور هم جمع می کند و نُسَخ نوحه یا تعزیه مربوط به هر شب از شب های دهه اول محرم و نیز روز عاشورا و شام غریبان را به دست آنان می دهد و آن ها را تمرین می دهدتادر شب های مزبور و روز عاشورا به خوبی و بدون مشکل، با آهنگ های مخصوص، نوحه و تعزیه بخوانند. اخیراً این کار را در خود محرم انجام می دهند وعصرها برای تعزیه شب تمرین می کنند.

پیش از محرم تکایا، حسینیه ها و محل اجتماع عزادارن و تعزیه را هم چراغانی می کنند و علم برپا می دارند. در قدیم، فانوس و چراغ نفت سوز در بالای چوب می آویختند و امروزه با نصب چوب یا میله فلزی در زمین و لامپ کشی و نورافکن چراغانی می کنند. بانیان هیئت ها، کلید انبار و وسایل عزاداری و تعزیه را به دست تدارکاتچی می سپارند تا وسایل را برای شب های دهه اول آماده و مرتب کنند.

خونریزان

از قدیم رسم بود اعیان، تجار وکسانی که وضع مالی خوبی داشتند، در آستانه محرم (یعنی در عصر روز آخر ذیحجه الحرام) که آغاز سال هجری قمری است، خون ریزان کنند و گوسفندی را ذبح و گوشت آن را بین فقرا یا همسایگان و آشنایان تقسیم و توزیع کنند. بعضی ها که دستشان به دهانشان می رسید، ولی وضع مالی خوبی نداشتند، خروسی را ذبح می کردند و به مستحقی می دادند. اهالی در پخش گوشت نذری و قربانی، آش های نذری و غیره، صله رحم و همسایه ها را نیز در نظر دارند.

عمل خون ریزان در آستانه محرم بدان جهت است که محرم را ماه حرام و پرنحوستی می دانند که نحوست آن دامن امام و اهل بیت وی را در کربلا گرفت، به طوری که به شهادت رسیدند یا به اسارت رفتند. لذا اهالی برای این که خون کسی در این ماه بر زمین نریزد یا کسی دچار نحوست نشود، حیوانی را پیش مرگ خود و دیگران می کنند. آنان در مورد ماه های محرم و صفر می گویند: «محرم زر است و صفر آینه»؛ یعنی با مشاهده هلال ماه محرم، به زینت آلات طلا می نگرند و با دیدن هلال ماه صفر، در آیینه نگاه می کنند.

عزاداری دهه اول محرم

هیئت های عزداران محلات هفت گانه شهر، از شب اول محرم تا شب عاشورا و نیز روزهای تاسوعا و عاشورا و شب های یازدهم (شام غریبان) تا سیزدهم و روز سیزدهم تشکیل شده و به مجالس روضه و بقعه شاه حمزه (مصلای نماز جمعه فعلی) رفته، عزاداری می کنند.

هر روز، از ساعت سه یا چهاربعدازظهر، در همه محله ها صدای ساز و نقاره ساززن و نقاره چی و کمک آن ها به صدا درمی آید و انواع آهنگ های حماسی حسینی نواخته می شود که تا پاسی از شب ادامه دارد. مهترها از طرف بانی عزداری دعوت شده، و از شب اول تا شب دهم محرم و صبح روزهای تاسوعا و عاشورا و نیز هنگام تعزیه، به نواختن آهنگ های عزا و حماسی می پردازند. روز عاشورا، بعداز اتمام عزاداری، مهترها انعام خود را از بانی عزاداری دریافت کرده و می گویند: خدا بدهد برکت!

عزاداران هر محله، از شب اول محرم، در میدان یا محل عزداران اجتماع می کنند. زنجیرزن ها و سینه زن ها، جدای از هم به تمرین می پردازند تا سایر زنجیرزن ها و سینه زن ها هم جمع شوند و زمان حرکت هیئت به مجالس روضه فرا برسد. درگذشته، هیئت ها به هر مجلسی که خود می خواستند می رفتند، و همین کار باعث می شد مدت ها در پشت در برخی مجالس که عزاداران محله دیگری در آن جا بودند معطل بمانند. گاهی همین معطل ماندن ها باعث کدورت و خشونت و اختلاف بین هیئت ها می گردید، اما امروزه طبق برنامه از پیش تعیین شده، هیئت ها با نظم و ترتیب خاص در ساعت معین به مجالس تعیین شده می روند و عزاداری و نوحه خوانی می کنند.

شیپورچی ها و دمّام زن ها نیز پیوسته آهنگ «حسین حسین» مخصوص حرکت هیئت را می نوازند و در کوچه و خیابان های محله به گردش در می آیند تا عزاداران زودتر به محل اجتماع بیایند.

هر یک از شب های دهه اول محرم و شب های یازدهم تا سیزدهم و روزهای تاسوعا و عاشورا و سیزدهم، به مناسبت های خاص به یکی از شهدای کربلا اختصاص دارد و نوحه های آن شب، اعم از نوحه های زنجیرزنی، سینه زنی، تو راهی (دم گیری)، رباعی و تعزیه همه مربوط به همان مناسبت خاص یا همان شهید است، شب های محرم و مناسبت های خاص آن عبارتند از:

شب اول محرم، ورود ماه محرم و مجلس حجه الوداع (خروج ازمدینه) شب دوم، ورود به کربلا؛ شب سوم، شهادت مسلم بن عقیل (ع)؛ شب چهارم، شهادت طفلان مسلم (ع)؛ شب پنجم، شهادت حُرّ بن یزید ریاحی (ره)؛ شب ششم، شهادت علی اکبر (ع)؛ شب هفتم، شهادت قاسم بن الحسن (ع)؛ شب هشتم، شهادت طفلان زینب (ع)؛ شب و روز نهم (تاسوعا)، شهادت حضرت عباس (ع)؛ شب و روز دهم (عاشورا)، شهادت علی اصغر و امام حسین (ع)؛ شب یازدهم (شام غریبان)، اسیری اهل بیت (ع)؛ شب دوازدهم، تنور خولی. شب و روز سیزدهم، بنی اسد و تعزیه میدانی هفتاد و دو تن.

در آخر عزاداری نیز، هنگام عصر و شب ها در هر محله تعزیه گلچین برگزار می شودو بازاری ها نیزعصرها به مجالس روضه عصرانه در محلات رفته و عزداری می کنند.

بيشاپور – شماره ي 97

نویسنده: محمدمهدی مظلومزاده